Σοβαρά ευρήματα για την πρακτική των άτυπων αναγκαστικών επιστροφών φέρνει στο φως νέα έκθεση του Μηχανισμού Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), καταγράφοντας 21 περιστατικά παράνομων επαναπροωθήσεων αιτούντων άσυλο και προσφύγων. Ο αριθμός των φερόμενων θυμάτων ανέρχεται κατ’ ελάχιστον σε 359 άτομα, στοιχείο που αναδεικνύει τη σοβαρότητα και την έκταση του φαινομένου.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έκθεσης, στα καταγεγραμμένα περιστατικά φέρονται να εμπλέκονται τόσο ένστολοι όσο και μη ένστολοι δράστες. Οι αναφορές περιγράφουν πρακτικές που συνιστούν παράνομες επαναπροωθήσεις, δηλαδή επιστροφές ατόμων χωρίς την τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών και χωρίς την εξέταση των αιτημάτων διεθνούς προστασίας, όπως ορίζεται από το εθνικό και διεθνές δίκαιο.
Τα ευρήματα του Μηχανισμού
Ο Μηχανισμός Καταγραφής της ΕΕΔΑ έχει ως αποστολή τη συστηματική συλλογή, τεκμηρίωση και αξιολόγηση καταγγελιών για άτυπες αναγκαστικές επιστροφές. Στο πλαίσιο αυτό, η νέα έκθεση αποτυπώνει 21 διακριτά περιστατικά, στα οποία τα φερόμενα θύματα ανέρχονται κατ’ ελάχιστον σε 359 άτομα. Ο όρος «κατ’ ελάχιστον» υποδηλώνει ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος, καθώς η καταγραφή βασίζεται σε διαθέσιμες και διασταυρωμένες μαρτυρίες.
Οι υποθέσεις αφορούν αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες, δηλαδή πρόσωπα που, σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, δικαιούνται να υποβάλουν αίτημα διεθνούς προστασίας και να εξεταστεί ατομικά η περίπτωσή τους. Η επαναπροώθηση χωρίς προηγούμενη διαδικασία συνιστά παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement), η οποία αποτελεί θεμελιώδη κανόνα του διεθνούς προσφυγικού δικαίου.
Καταγγελίες για εμπλοκή ένστολων και μη
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το στοιχείο ότι στα καταγεγραμμένα περιστατικά φέρονται να συμμετείχαν τόσο ένστολοι όσο και μη ένστολοι. Η αναφορά αυτή εντείνει τα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο διενεργούνται επιχειρήσεις ελέγχου και διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, καθώς και για το κατά πόσο τηρούνται οι εγγυήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.
Η εμπλοκή μη ένστολων προσώπων, όπως επισημαίνεται, περιπλέκει περαιτέρω την εικόνα, καθώς δημιουργεί ζητήματα ταυτοποίησης και ελέγχου της νομιμότητας των ενεργειών. Σε κάθε περίπτωση, ο Μηχανισμός εστιάζει στην τεκμηρίωση των καταγγελιών, χωρίς να αποδίδει ποινικές ευθύνες, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο της Δικαιοσύνης.
Θεσμικές και πολιτικές προεκτάσεις
Τα ευρήματα της έκθεσης αναμένεται να τροφοδοτήσουν τον δημόσιο διάλογο γύρω από τη διαχείριση του προσφυγικού και μεταναστευτικού ζητήματος. Η καταγραφή 21 περιστατικών με τουλάχιστον 359 φερόμενα θύματα αναδεικνύει την ανάγκη για ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, διαφάνειας και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, η δημοσιοποίηση των στοιχείων θέτει στο επίκεντρο την υποχρέωση της Πολιτείας να διασφαλίζει ότι κάθε επιχείρηση που αφορά αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες πραγματοποιείται με σεβασμό στο κράτος δικαίου και στις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας. Η συστηματική καταγραφή από τον Μηχανισμό της ΕΕΔΑ λειτουργεί ως εργαλείο θεσμικής εποπτείας, συμβάλλοντας στη διαφάνεια και στην αποτύπωση μιας πραγματικότητας που παραμένει στο επίκεντρο της κοινωνικής και πολιτικής αντιπαράθεσης.
Σε ένα πεδίο όπου οι ισορροπίες είναι λεπτές και οι προκλήσεις διαρκείς, η τεκμηρίωση και η θεσμική λογοδοσία αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την προστασία των δικαιωμάτων και τη διασφάλιση της νομιμότητας.




















