Ο πόλεμος, η ακρίβεια και το αίσθημα αδικίας που διαπερνά ολοένα περισσότερες κοινωνίες στην Ευρώπη συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα, το οποίο δοκιμάζει την κοινωνική συνοχή και τροφοδοτεί τον διχασμό. Στο επίκεντρο αυτής της ανησυχίας βάζει τις «επίμονες ανισότητες» η αναπληρώτρια γενική γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Τάνια Γκονχράιπ, προειδοποιώντας για πολίτες που αισθάνονται ότι «το σύστημα δεν λειτουργεί πλέον προς όφελός τους».
Η παρέμβασή της έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία οι ευρωπαϊκές κοινωνίες πιέζονται σε πολλά μέτωπα: από τις γεωπολιτικές εντάσεις και τις επιπτώσεις τους στην οικονομία, έως το υψηλό κόστος ζωής που μετατρέπεται σε καθημερινό άγχος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με το μήνυμα που εκπέμπεται από το Συμβούλιο της Ευρώπης, είναι μια διάχυτη δυσπιστία προς τους θεσμούς και μια αίσθηση ότι οι κανόνες δεν εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Ανισότητες που επιμένουν και κοινωνική δυσπιστία
«Παρατηρούμε επίμονες ανισότητες και πολίτες που αισθάνονται ότι το σύστημα δεν λειτουργεί πλέον προς όφελός τους», δηλώνει η Τάνια Γκονχράιπ. Η φράση συμπυκνώνει μια πραγματικότητα που αντανακλάται τόσο σε οικονομικούς δείκτες όσο και στην πολιτική συμπεριφορά: την κούραση από διαδοχικές κρίσεις, την αγωνία για το εισόδημα και τη στέγη, αλλά και τη δυσκολία πολλών να δουν προοπτική βελτίωσης.
Όταν το αίσθημα αυτό παγιώνεται, η κοινωνική δυσαρέσκεια γίνεται πρόσφορο έδαφος για πόλωση, συγκρούσεις στο δημόσιο διάλογο και ακραίες αφηγήσεις που υπόσχονται «εύκολες λύσεις». Σε αυτό το περιβάλλον, το ζητούμενο για τις κυβερνήσεις και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν είναι μόνο να διαχειριστούν τους αριθμούς της οικονομίας, αλλά να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη: ότι υπάρχει δικαιοσύνη, λογοδοσία και αποτελεσματικότητα.
Πόλεμος και ακρίβεια ως καταλύτες διχασμού
Ο πόλεμος λειτουργεί ως καταλύτης ανασφάλειας, ενώ η ακρίβεια επιβαρύνει άμεσα την καθημερινότητα. Η πίεση στην κοινωνία δεν εκφράζεται μόνο με στατιστικές, αλλά και με εντάσεις στους χώρους εργασίας, στις γειτονιές και στον πολιτικό λόγο. Όσο η αίσθηση «άνισου βάρους» εντείνεται, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να διατηρηθεί κοινό έδαφος συνεννόησης.
Την ίδια στιγμή, οι εξελίξεις στο μεταναστευτικό παραμένουν ένας παράγοντας που οξύνει αντιπαραθέσεις. Ενδεικτική είναι η εικόνα διαδηλωτών στην Ισπανία με αφορμή τα γεγονότα στη Θέουτα, που αποτυπώνει πως ζητήματα ασφάλειας, συνόρων και κοινωνικής ένταξης μπορούν να μετατραπούν σε πεδίο σύγκρουσης, ειδικά όταν συμπίπτουν με οικονομική πίεση και θεσμική αμφισβήτηση.
Το διακύβευμα για την Ευρώπη
Η επισήμανση της Τάνια Γκονχράιπ αναδεικνύει ένα κρίσιμο διακύβευμα: η διαχείριση της ακρίβειας και των επιπτώσεων του πολέμου δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα, αλλά και θέμα δημοκρατικής αντοχής. Όταν μεγάλα τμήματα των πολιτών πιστεύουν ότι μένουν εκτός, αυξάνονται οι πιθανότητες κοινωνικών ρήξεων, αντισυστημικής ψήφου και διαρκούς αστάθειας στον δημόσιο βίο.
Σε αυτή τη συγκυρία, το κάλεσμα προς τους θεσμούς είναι σαφές: πολιτικές που μειώνουν τις ανισότητες, ενισχύουν την κοινωνική προστασία και αποδεικνύουν στην πράξη ότι το «σύστημα» μπορεί να λειτουργήσει και πάλι προς όφελος των πολλών. Διαφορετικά, ο διχασμός κινδυνεύει να παγιωθεί ως νέα κανονικότητα.



















