Η επιστήμη ως βιτρίνα ισχύος

Η επιστήμη ως βιτρίνα ισχύος

Από τις γιγαντοαφίσες των Κινέζων επιστημόνων μέχρι τη συνάντηση Σι–Τραμπ–Πούτιν και την πράξη ενός Σοβιετικού φυσικού που αρνήθηκε να παραδώσει τα παράσημά του, ένα νήμα διαπερνά διαφορετικές εποχές και καθεστώτα: η επιστήμη δεν λειτουργεί μόνο ως πεδίο γνώσης, αλλά και ως σύμβολο εθνικής ισχύος. Στον δημόσιο χώρο, το εργαστήριο και το πανεπιστήμιο μετατρέπονται σε σκηνικό κύρους, ενώ οι επιστήμονες –είτε ως πρόσωπα είτε ως εικόνες– επιστρατεύονται για να αφηγηθούν μια ιστορία προόδου, υπεροχής και πολιτικής νομιμοποίησης.

Η συγκεκριμένη εικόνα δεν είναι καινούργια. Ωστόσο, οι τρόποι με τους οποίους «παράγεται» το κύρος της επιστήμης και διοχετεύεται στη συλλογική συνείδηση αλλάζουν, καθώς αλλάζουν τα μέσα, η γεωπολιτική ισορροπία και οι ανάγκες των κρατών να επιβεβαιώνουν την ισχύ τους. Το ερώτημα που προκύπτει δεν αφορά μόνο την πολιτική: αφορά και τη δημοσιογραφία, που συχνά καλείται να καλύψει επιστημονικές επιτυχίες, διακρατικές συναντήσεις ή συμβολικές πράξεις αντίστασης. Και οφείλει να εξετάζει ποιος κατασκευάζει το κύρος της επιστήμης, με ποια εργαλεία και με ποιες συνέπειες.

Η επιστήμη ως δημόσιο θέαμα και εθνικό αφήγημα

Οι γιγαντοαφίσες των Κινέζων επιστημόνων παραπέμπουν στη μετατροπή της επιστημονικής ταυτότητας σε μαζικό, αναγνωρίσιμο σύμβολο. Όταν το πρόσωπο του επιστήμονα τοποθετείται σε κλίμακα που θυμίζει πολιτική καμπάνια ή εθνική επέτειο, το μήνυμα ξεπερνά την ακαδημαϊκή διάκριση. Η επιστήμη παρουσιάζεται ως συλλογικό επίτευγμα, άρα και ως τεκμήριο ισχύος: μιας χώρας που «παράγει» γνώση, τεχνολογία και μέλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιτυχία δεν επικοινωνείται μόνο ως αποτέλεσμα έρευνας, αλλά ως απόδειξη μιας κρατικής ικανότητας να οργανώνει, να χρηματοδοτεί και να κατευθύνει τη γνώση. Το αποτέλεσμα είναι ένας δημόσιος λόγος όπου το «επιστημονικό» και το «εθνικό» γίνονται αξεχώριστα.

Η συνάντηση Σι–Τραμπ–Πούτιν και η γεωπολιτική της γνώσης

Η αναφορά στη συνάντηση Σι–Τραμπ–Πούτιν φωτίζει το πώς η επιστήμη και η τεχνολογία συχνά λειτουργούν ως σιωπηρό υπόβαθρο της διπλωματίας. Σε μια εποχή όπου η ισχύς κρίνεται όχι μόνο από στρατούς και συμμαχίες αλλά και από πρόσβαση σε καινοτομία, η επιστημονική υπεροχή μεταφράζεται σε διαπραγματευτικό κεφάλαιο.

Ακόμη και όταν δεν κατονομάζονται θεματικές, η ίδια η εικόνα κορυφής ανάμεσα σε ισχυρούς ηγέτες υπενθυμίζει ότι οι διεθνείς σχέσεις περιλαμβάνουν ανταγωνισμό για το ποιος ορίζει τους κανόνες της τεχνολογίας, ποιος ελέγχει κρίσιμες υποδομές και ποιος εμφανίζεται ως «ηγέτης του μέλλοντος».

Ο Σοβιετικός φυσικός και το όριο του συμβολισμού

Στον αντίποδα της κρατικής προβολής, η ιστορία του Σοβιετικού φυσικού που αρνήθηκε να παραδώσει τα παράσημά του δείχνει ότι τα σύμβολα δεν ανήκουν πάντα σε εκείνον που τα απονέμει. Η άρνηση, ως πράξη, ανατρέπει την προσδοκία ότι η επιστημονική αναγνώριση συνεπάγεται και πολιτική συμμόρφωση. Θέτει στο κέντρο τον επιστήμονα ως φορέα προσωπικής ηθικής, όχι ως εξάρτημα ενός εθνικού αφηγήματος.

Αυτό ακριβώς το σημείο είναι κρίσιμο για την κατανόηση της σχέσης επιστήμης και εξουσίας: το κύρος μπορεί να κατασκευάζεται από θεσμούς, όμως δεν παύει να δοκιμάζεται από πράξεις που αμφισβητούν το ποιος δικαιούται να το οικειοποιείται.

Τι οφείλει να κάνει η δημοσιογραφία

Όταν η επιστήμη προβάλλεται ως εθνικό σύμβολο, η δημοσιογραφία δεν αρκεί να αναπαράγει τον θαυμασμό. Οφείλει να εξετάζει ποιος ωφελείται από την αφήγηση, πώς παρουσιάζεται ο επιστήμονας, ποια κριτήρια επιλέγουν τι γίνεται «επιτυχία» και τι μένει εκτός κάδρου. Γιατί, τελικά, το ερώτημα «ποιος κατασκευάζει το κύρος της επιστήμης;» είναι και ερώτημα δημοκρατίας: για τη διαφάνεια, τον έλεγχο της εξουσίας και την ποιότητα του δημόσιου λόγου.

Comments

comments

Posts Carousel

Latest Posts

Featured Videos

Comments

comments

Afieroma.gr
Επισκόπηση απορρήτου

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να σας παρέχουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία χρήστη. Οι πληροφορίες των cookies αποθηκεύονται στο πρόγραμμα περιήγησής σας και εκτελούν λειτουργίες όπως η αναγνώρισή σας όταν επιστρέφετε στον ιστότοπό μας και βοηθώντας την ομάδα μας να καταλάβει ποια τμήματα του ιστότοπου μας θεωρείτε πιο ενδιαφέροντα και χρήσιμα.